FENOMENI ÇEDA

Javën e kaluar me ftesë të disa institucioneve dhe fondacioneve ndërkombëtare nga Evropa dhe SHBA pata mundësi për të marrë pjesë në një tubim të think-tankeve (Think-Tanks) dhe intelektualve me më ndikim në Ballkan, që u mbajt në Beograd. Ka pasur shumë gjëra për të dëgjuar, si dhe shumë shkëmbime të mendimeve në lidhje me Ballkanin dhe rreth Ballkanit, e që lidhen me proçeset integruese, demokratizimin e mbrendshëm të shteteve si dhe për disa procese të de-demokratizimin që ndodhin ne disa nga shtetet. Gjithsesi e pa shmëgshme ishte debati për krizën ekonomike dhe efektet e saj.

Por, këtu sot s’do të shkruaj për takimin e lart-përmendur por për një temë tjetër, për një personazh, lidhur me Beogradin dhe Sërbinë. Ai personazh është Çedomir Jovanoviq.

Për audiencën tonë, Çeda Jovanoviq, në se jo për diçka më tepër, ather me siguri është i njohur për ate që bidni ish-dikatorin Sërb Sllobodan Millosheviq, pas rramje nga pushteti me 5 Tetor 2000, që ti dorzohet Tribunalit të Hagës për krime lufte. Sisitemi i Millosheviqit atë 5 Tetor të viti 2000 nuk ishte tërësisht i fundosur, por vetëm pjesërisht i hudhur, si garedorbë e dimirit të cilën nuk e veshnim më pasi del pranvera. Ajo periudhë zgjati deri në Mars të vitit 2003 kurë u vra Kryeministri Zoran Gjigjiq.

Gjysma e Sërbisë e urrejnë, një e treta e duan, dhe një e treta se kuptojnë. Ai është realist politik, i cili thotë se Sërbia duhet ta njeh realitetin e Kosovës, dhe se me Kosovën duhet të ulet dhe bisedojë në nivel të partnerit. Kundërshtar i fuqishëm i politikës së Presidentit Boris Tadiq dhe politës së tijë ndaj Bosnjë dhe Herzegovinës, dhe ithëtar i zëshëm që Sërbia të bëhet pjesë e NATO-s, përdallim nga liderishipi aktual sërb i cili proklamoi neutralitet ndaj antarsisë në kët union politiko-ushtarak.

Sot, Çedomir Jovanoviq paraqet një ndër politikanët më progresiv sërb, nëse jo edhe i vetmi politikan progresiv, i cili shumë haptaz dhe pa dorreza e thotë atë që i tërë establishmenti politik sërb e din, por msheh për të fituar poena të imta politike.

Shtatëmbëdhjetë vjet pas luftës në Bosnjë, dhe trembëdhjetë pas asaj në Kosovë, sot politka sërbe në vete ende përban përllat politike të kohës së Millosheviqir, por tani të recikluara dhe të sofistikuara, të cilat Çeda Jovanviq mundohet ti hudhë dhe Sërbisë ti ofroj një perspektive më ndryshe.
Ai është i vetmi politikan sërb, i cili publikisht, Presidentit të Republikës Sërbe në Bosnjë, Millorad Dodik i tha se Republika e tijë është e formuar në bazë të gjenocidit, dhe spastrimit etnik në Srebrenicë. Po, ate ja tha Dodikut, të cilin establishmenti politik në Maqedoni e priti si burrështet para ca kohe. Ai është i vetmi politikan i cili haptaz thekson se Sërbia ka kryer gjenocid dhe pastrim etnik në Srebrenicë, me përmasa të pa para pas Luftës së Dytë Botrore.

Si për Bosnjën, ashtu edhe për Kosovën, Çeda Jovanoviq ka qasje dhe mendim komplet ndryshe nga politika aktuale sërbe, duke deklaruar se Sërbia duhet të harroj Kosovë se është pjesë e saj, dhe se duhet ti kthehet vetëvetes. Shoqëria sërbe s’duhet të gënjehet më se me kësisoj poltikbërje po mbrohet diçka që nuk mundë të mbrohet. Jovanoviq shkon edhe mëtej dhe thekson se Rezoluta 1244 e OKB është dokument me të cilin Millosheviqi e ka kamufular kapitulimin e vet. Ai haptaz kërkon që Sërbia të tërhiqet nga ajo Rezolutë, duke konsideruar se si e tillë qeveria Sërbe në aspekt mental ende gjendet në vitin 1999. Përfat të keq, po në të njejtin stadium mental është edhe qeveria e Kosovës.

Në gjithë këtë prallë, për Rezolutën 1244, kurrë një politikan sërb flet për të njejtën ashtu, siç flet, e sjell në nivel të ironisë proçesin e bisedimeve mes Prishtinës dhe Beogradit në Bruksel. Ishte Kryeministri i Kosovës Hashim Thaçi, që para tri ditëve pranoj që, në bazë të kësaj rezolute, shtetin në krye të cilit ështe vet ai, ta shëndroj në ‘Shtet me Fusnotë’. Ky akt nuk e tregon vetëm verbërinë dhe lakuriqllëkun e qeverisë sërbe, por edhe aq më tepër e tregon verbërinë, hutinë dhe lakuriqllëkun e qeverisë së Kosovës, të mbuluar me fraza për gjoja principe që dalin nga e drejta ndërkombëtare, për të cilën as njëra e as tjetra palë nuk japin pesë pare.

Si do qoftë, me që gjusma e votuesëve të Sërbise e urrejnë përshkak të mendimit të tillë politik, një e treta e duan, dhe një e treta tjetër se kuptojnë, parashtrohet pyetja pse Çeda Jovanoviq është politikisht aq atraktiv për shumë të rinj, intelktual dhe aktivist të shoqërisë civile në Sërbi? Përgjigja është e thjeshtë. Çeda Jovanoviq dhe partija e tijë paraqesin mekanizëm politik dhe mburoj për shoqërinë sërbe nga nacionalizmi i recikluar sërb. Kjo tregon se koha e tijë si politikan akoma vjen. Zgjedhjet parlamentare në Sërbi do mbahen në muajin Maj të këtij viti, dhe se rezultate nga ato zgjedhje do ta konfimojë apo përgënjeshtrojë perceptimin tim.

Çeda Jovanoviq është fenomeni i kohës dhe rrethit tonë. Politikani më progresiv jo vetëm në Sërbi por edhe në rajon. Ai është simbol i një Evrope të ndryshme, të cilin Bashkimi Evropian i sotshëm e ka harruar diku rrugës.

Në qoftë se bëjmë një krahasim me Maqedoninë do shohim se ‘fenomenin Çeda Jovanoviq’ këtu se kemi. Të paktën deri më tani. Në 20 vitet e kaluara në skenën politike në Maqedoni kaluan shumë politikan. Disa i harruam, disa u pensionuan e disa ende janë aktiv. Por, asnjëri nuk është Çeda Jovanoviq. Asnjëri se ka kurrajon dhe konsistencën e tij. Asnjëri nga politikanët tonë për këta 20 vite nuk doli nga ‘kornizat e ngushta partiake’ dhe nuk shiqoi pakës më larg se oborri i tijë. Sa do që paraqitet një ‘krizë’ qoftë në plan etnik, qoftë në ndonjë plan tjetër, politikanët tanë më tëpër preferojnë të tingllojnë si Sheshelji, Koshtunica dhe Daçiçi, se sa si Çeda Jovanoviqi. Politikan kalukulant dhe profiter të imët politik. Ai është kalibri.

Për fund. Sërbia ndoshta e fitoi Vili Brantin (Willy Brandt) e vet, ashtu siç e kosiderojnë disa rrethe të rëndësishme politike, Çeda Jovanoviqin, ndërsa a do ta fitoje Maqedonia Çedo Jovanoviqin e vet, shqiptarë apo maqedonas, mbetet të shohim. Ajo që di është se vetëm ‘fenomeni Çeda Jovanoviq’ mundet ta dridh skenën politike tek ne, dhe të na nxjer nga kjo atmosferë moçale në të cilën jetojmë.

ФЕНОМЕНОТ ЧЕДА

Минатата недела на покана на неколку меѓународни институции и фондации од Европа и САД имав прилика да присуствувам на собир на највлијателните тинк-тенкови (Think Tanks) и интелктуалци од Балканот, што се одржа во Белград. Имаше доста работи да се чујат и разменат мислења за земјите од Балканот и околу Балканот, поврзани со евроинтеграциските процеси, нивна внатрeшната демократизација, како и за некои ретроградни појави, односно ‘де-демократизацијата’ како процес кој се случува во некои од земјите од регионов. Економскта криза и незјните ефекти, секако недоминлина тема. Но, овде нема да зборувам за настанот како таков, туку за една друга тема, за една личност, но поврзана со Белград и Србија. Тоа е Чедомир Јовановиќ.

Чедо Јовановиќ, претпоставувам за нашата јавност, ако не по нешто друго, тогаш сигурно е познат по тоа што го убеди српскиот диктатор Слободан Милошевиќ, да се предаде мирно на Хашкиот трибунал за воени злосторства, по падот на неговиот режим на 5 октомври 2000 година. Милошевичкиот систем на тој 5 октомври 2000 година не беше целосно поразен, туку само отфрлен, до март 2003 година кога беше убиен Зоран ѓинѓиќ, како зимска гардероба која не ја носите бидејќи е пролет.

Пола Србија го мрази, една третина го сака, а една третина не го разбира. Тој е политички реалист кој вели дека Србија треба да ја признае реалност за Косово, и дека треба да се седне со Косово и да се разговара на партнерско ниво. Силен противник на политиката на Претседателот Тадич спрема Босна и Херцеговина, и гласен поборник дека Србија мора да стане дел од НАТО, за разлика од актуелното српско водство кое прогласи неутралонст спрема членство во воени сојузи.
Денес, Чедомир Јовановиќ важи зае еден од најпрогресивните српски политичари, ако не и единствениот прогресивен политичар, кој многу отворено, искрено и без ракавици го зборува тоа што целиот политички естаблишмент на Србија го знае, но го преќутува заради ситни политички поени.

Седуманест години после војната во Босна, и тринаесет после таа во Косово, денес во Србија, имаме само една би рекол рециклирана политичка приказна останато од времето на Милошевиќ, а која Чеда Јовановиќ се обидува целосно да ја отфрли и на Србија да и отвори една поинкава перспектива.

Тој е единствениот српски политичар, кој јавно, на Претседателот на Република Српска, Милорад Додик му кажа дека таа негова Република е формирана врз база на геноцид, и етничкото чистење во Сребреница. Тој е едниствениот политичар кој отворено кажува дека Србија во Сребреница направи класично етничко чистење од невидени размери после Втората Светска војна. Да, тоа му го кажа на Милорад Додик, кого нашиот државен врв неодамна го прими и го угости како државник.

Како и за Босна, така и за Косово, Чедо Јовановиќ има целосно различен поглед од актуелниот политички естаблишмент во Србија, изјавувајќи дека Србија треба да го заборави Косово и да се сврти кон самата себе си, и дека српското општество не треба да се лаже веќе дека на овој начин брани нешто, што неможе да се одбрани. Јовановиќ оди до таму што Резолуцијата 1244 на ОН ја смета како документ со кој Милошевиќ си ја шминкал својата капитулација. Тој отворено бара Србија да се откаже од таа резолуција, сметајќи дека со бранење на таквата резолуција Србија ментално сеуште е во 1999 година. А по се изгледа не е само Српската влада ментало е во 1999 година. Таква е и Косовската влада.

Во целава оваа приказна, за Резолуцијата 1244, кога еден српски политичар така зборува за истата, го доведува до ниво на иронија, процесот на преговорите меѓу Приштина и Белград што се одвиваат во Брисел . Токму Премиерот на Косово Хашим Тачи, пред три дена прифати врз основ на оваа Резолуција, и таквите преговори, сопствената држава да ја направи ‘Држава со фуснота’. Овој чин, не ја покажува само заслепеноста и голотијата на српската влада, туку и заслепеноста, бунилото и голотијата на косовската влада, прикривени под некави си фрази за некаква си наводна принципелност која произлегува од меѓународното право, за кое, ни едната ни другата страна пет пари не даваат.

Како и да е, ако пола од гласачите во Србија го мразат заради ваквите негови политички ставови, една третина го сака, а другата една третина не го разбира, се поставува прашањето зошто Чеда Јовановиќ е толку политички атрактивен за голем број млади, интелектуалци, и активисти од граѓанскиот сектор? Одоговорот е едноставен. Чедa Јовановиќ, и неговата Либерално Демократска Партија претставуваат политички механизам и браник во српското општество од рециклираниот српски национализам. Ова покажува дека, Чеда Јованович е политичар за кого времето навистина , допрва доаѓа. Парламентарните изборите во Србија кои се очекува да се одржат во Мај оваа година, а резултатите од тие избори ќе ја потврдат или демантираат оваа моја перцепција.
Чеда Јовановиќ е феномен на нашето време и поднедбје. Најпрогресивниот политичар, не само во Србија, туку и во регионот. Тој е симбол на една Европа, поинаква Европа која сегашнава Европската Унија си го заборавила негде попат.

Ако направиме една споредба со Македонија, ќе видиме дека ‘феноменот Чеда Јовановиќ‘ овде го немаме. Барем досега. Во изминтиве 20 години низ политичката сцена на Македонија поминаа многу полтичари, некои се пензионира, некои ги заборавиме , а некои се сеуште активни. Но, ниту еден од нив не е Чеда Јовановиќ. Ниту еден ја нема неговата храброст и неговата конзистентост. Ниту еден од нив за овие 20 години не излезе од својата “рамка“ и не погледна подалеку од својот двор. Ниту еден. При појавување и на најмала ‘криза‘ на меѓуетнички план, или на друг план нашите политичари повеќе милуваа да звучат како Шешељ, Коштуница и Дачич отколку како Чеда Јовановиќ, само за да добијат некој ситен политички поен. Политичари калкуланти, и ситни политички профитери. Тоа е калибарот.

За крај. Србија можеби го доби својот Вили Брант,како што сметаат некои влијателни политички кругови, за ликот и делата на Чеда Јовановиќ, а дали Македонија ќе го добие својот Чеда Јовановиќ, Македонски или Албански, останува да видиме. Она што знам е дека само ‘феноменот Чеда Јовановиќ‘ може да ја потресе политичката сцена кај нас, и да не избави од оваа атмосфера на мочуриште во која живееме.

„АФРИМ ОД КАНАЛ ПЕС„

Тргнав да пишувам за нешто друго, за една поинкава тема, која некако на индиректен начин е поврзано со нашето политичко секојдневие, влијанија, меѓународни врски..итн. Но, овде во Македонија, секој ден, треба само главата да ја дигнеш, а пред очи ќе ти помине некој кого лесно можеш да го одработиш во една колумна. И сега како да се пропушти ваква прилика?

Изминативе денови бевме сведоци, на изливи на фрустрации, омраза и гнев од новинар, кој мрази шиптари и муслимани, и истити ги множи со нула. Познат е тој по таквите ставови. Не му е прв пат. Он мрази шиптари, предавници, странци,...прави листи за одстрел на неистомисленици. Тежината не неговите навреди и ширењето на омраза кон секого и за секого што е поинаков и размислува поинаку стана веќе наша нормалност, низ која со многу леснотија поминуваме, забораваме, а вакви карикатури продолжуваат да опстојуваат и трујат.

Некој ќе праша дали вреди човек да му посвети „внимание„ на вакви и слични карикатури во нашето општество. Верувам да, затоа што доколку се водиме по она „ свако чудо три дана„ не е ни чудно што сме стигнале до оваа дереџе, во кое типови како „Африм од канал Пес„ стануваат советници, медиумски платеници, пратеници, министри, Амбасадори...

Внимание, да, но не од аспект да плукаме, го навредуваме, и мразиме, како што тоа тој тоа го прави. Не, нема потреба од такво внимание. Она за што треба да му се посвети внимание на еден таков карактер, е тоа што преку такви можеме да согледаме, како општество, нивото на кое сме спаднале. А тоа ниво има еден збор: ДНО. Сме станале општество каде примитивизмот, кукавичлукот, навредата, омразата станаа вредности.

Џаба ќе ни биде членство во ЕУ кога ние ги немам во себе европските вредности. Можеме да се удираме во гради и да пишуваме писма во кои кукаме за неправдата што ни се прави, да изиграваме Калимеро, а самите во себе како општетство не сакаме да си погледаме и да и си признаеме дека гниеме на дното, заради вакви и слични индивидуи, кои промовираат нови „вредности„.

Дури, не е ни битна сосотојба состојбата на умот, на таквите. Тоа е работа со која треба релеванти стручњаци и установи да се занимаваат, но ширењето и промовирањето на омраза, во јавен медиум, од новинар кој работи во јавен национален медиум, е проблем на целото општество со кои треба да се баваат поинакви институции на системот. Во нормална правна држава, каде што функционира системот Обвинителството би покренал по службена должност постапка против дотичниот. Ама ни е не сме ниту нормална ниту правна држава, и затоа тој филм нема да го гледаме.

После целава оваа омраза и навреди кои ги шири, логично ќе беше телевизијата во која работи и ги емитува негови приказни да му го откаже гостопримството. Истиот ден кога го напишал тоа што го напишал. Ако е сериозен медиум и држи до некои стандарди, се разбира! Но тоа не се случи. Медиумот неможе веќе да се вади дека „тоа е авторски проект кој не е дел од програмската шема„. Тоа би било исто како на Андерс Брејвик во Норвешка му дадат да води еднаш неделно емисија, и после медиумот да се вади на тезата дека бил авторски проект. Е па тој филм не проаѓа.

Низ светот има разни примери слични на овој нашиов, ама таквите се сечат во корен. Еве два. Еден во Грузија, друг во Франција. Минатата година, 2011, Грузијската национална телевизија ги отпушти своите двајца најдобри новинари, Гиорги Тукхарели и Гиорги Габричидзе кои ги покрива настаните во Египет директно на теренот. А ги отпуштија заради навреди кон католиците, кои ги напишале на своите фејсбук профили. Исто така минатат година беше и случајот со францускиот новинар Ерик Земур, кога судот го казни со 10 иљади евра казна заради тоа што ги навредил муслиманите во Франција со неговите анти-муслимански ставови искажани во телевизско шоу. Тие си ја платија својата цена, и не се обидоа да се затскријат зад туѓо име и презиме.

Ставовите на „Африм од Канал Пес„ ги надмина дозволените граници на слободата на говор, на што се повикува, а преку која тие што му ја напишале „одбрана„ се обидуваат да го исперат. Џабе се трудите, не го пере ништо. Game Over.

П.С. Насловот на оваа колумна не е со печатна грешка!

BARRA E KOHËS SONË

Në fillim të periudhës së fashizmit Valter Benјamin do shkruaj “përshkak atyre pa shpresë, shpresa na ështe dhënë’. Mu kjo thënie më së miri e përshkruan situatën aktuale politike e shoqërore në Maqedoni.

Format e reja të kontrollit shoqëror që i ka vendosur qeveria aktuale në vitet e kaluara, a të cilat me kalimin e kohës do jenë më të vrazhdë e më të vrazhdë, tenton që qytetarët ti shëndroj në njerëz njëdimenzional, ndërsa shoqërinë në shoqëri njëdimenzionale.

Në përgjithësi është e njohur si ‘state of mind’ (gjendja mendore) e strukturave konzervative, gjithësesi edhe të konzervatizmit të kohës së gurrit që promovon dhe aplikon pushteti aktual dhe trabantët e tyre, është substrat i përbërë nga, siç thot Herbert Markuze “ i të dëbuarve dhe autsajderve të cilët funksionojn vetëm jasht proceseve demokratike”.

Ajo që dëshpron është mospatja e situatës ‘revolucionare’, apo një klase shoqërore që do ta realizoj teorinë e revolucionit, qoftë ajo edhe marksiste. Iriton ajo që faktet dhe alternativat funksionojnë si fragmente që nuk mundesh ti lidhish, si botë e objekteve memec, pa subjekt, pa aktivitet praktik me të cilin aktivitet këta objekte (populli) do ta lëviz ne drejtim të ri.

Dëshpruese është anemija e opozitës e cila disi humbi frymën, dhe ashtu në mënyrë stoike shiqon se çka ndodh, e cila edhe pse verbalisht konforntohet me pushtetin, ashtu siç e bejnë edhe një grup i vogel intelektualësh dhe aktivist të shoqërisë civile, duket sikur mos patur aq fuqi që verbalizmin ta shëndrojnë në reakcion aktiv. Mbyllja e mediumeve, lustracioni politik, inspekcione kontrola,etj etj, qartë tregojnë qëllimin e pushtetit. Ai qëllim është krijimi i një shoqërie pa opozitë. Për një lloj të till të organizmit të shtetit historia njeh nje term tjetër.

Dikush do thotë se ende jemi larg formës së pushtetit fashist. Ndoshta, por duhet të pranojmë se disa parakushte për një pushtet të tillë veç i kemi. Janë mirë të njohur. Vetëm të përmendi gjygjet që u shëndruan në tribunale politik, legjislativa anti-demokratike që mazhoranca e miraton në parlament, sankcione ekonomike ndaj atyre që nuk mendojn siç mendon pushteti, mbytja e lirsë së të folurit, dhe lirës së mediave në përgjithësi….mundem të numroj pa fund. Këto janë shenja të tmershme, që paralajmrojnë.

Nuk mundemi to themi se historia përsëritet. Ajo asnjehr nuk perseritet në formën e njejtë. Fakti që ky regjim nuk ka lider karizmatik si ai i Gjermanisë në vitet e 30 të shekullit të kaluar, nuk do të thotë se nuk ka ngjajshmëri. Ndoshta sot edhe nuk duhet lider karizmatik që të realizojnë atë që duan. Iinstitucione të ndryshme realizimin e masave të duhura e bëjnë me mëshum suskses se ndoshta të kishim lider karizmatik të tipit gjerman të viteve të 30-ta. Nuk duhet ti përmendi cilët janë ata institucione. Gjithë i njohim.

Kemi situata të përditshme ku liria, jo si term filozofik, por si kategori shoqërore është duke u fundosur. Lira shëndrohet në liri stoike e lidhur në pranga që e bën defanzive ndaj çfardo tirani. Hegeli thot se “njeriu është i lirë vetëm kurrë është i pranuar si i lirë, dhe atë njohje e merr vetëm ather kurrë e provon lirinë e vet” Liria tregohet me akcione dhe re-akcione konkrete. Jo me abstrakcion. ‘Aprstraktja’ gjithmonë humbë nga ajo ‘konkrete’ shton Hegeli.

Deutschland kein Staat mehr...“ (Gjermania nuk është shtet më) shkroi në vitin 1806 Hegeli, në kritikën e tijë shtetit gjerman duke theksuar se shoqëria gjermane mundet të definohet vetëm si një anarhi dhe agoni shoqërore, e cila mundet të tejkalohet vetëm me shkatrimin e sistemit politik dhe ridëertimin e një sistemit të ri racional politik. Sot në vitin 2012, 206 vite pas kësaj thënie të Hegelit, mundemi të themi se Maqedonia po gjendet po në të njejtin stadium të anarhisë dhe agonisë shoqërore dhe politike.

Duke e pasur gjithë këte pasysh, kjo shoqëri njëdimenzionale ka nevojë për një koncept kompleks multidimensional, i cili koncept në të njejtën kohë do ta reflektoj rebelimin intelektual individual dhe kolektiv, i cili do ti kundëvehet sisitemit aktual i cili funksionon si sistem i frigës dhe shtypjes, dhe do të krijoj mendim dhe aksion konkret shoqëror që do ta përmbys modelin dominant aktual të mendimit dhe sjelljels të kësaj shoqërie njëdimenzionale.

Në fund të kthehem tek fillimi. Tek Benjamin Valteri. Thjesht refuzoj të besoj në shpresë përshakak të atyre pashpresë. Kjo është bara e kohës sonë, dhe betejë e gjeneratës sone. S’duhet të lejojmë që të transferohet në gjeneratat e reja. Patjetër të kët dalje. Nuk ka tjetër.

ТОВАРОТ НА НАШЕТО ВРЕМЕ

На самиот зародиш на фашизмот Валтер Бењамин ќе напише “заради оние без надеж, надежта ни е дадена“. Токму оваа реченица најдобро ја опишува сегашната општествена и политичка состојба во Македонија.

Новите форми на општествена и политичка контрола што ги воспостави актуелниот режим во изминативе неколку години, а кои како што проаѓа времето стануваат се по репресивни и посурови, граѓаните ги претвори во еднодимензионални суштества, а општеството во едно-димензионално општество, длабоко потонато во анархија и агонија.

Општо познато е дека ‘state of mind’ (состојба на умот) кај конзервативните структури, вклучително и овој конзервативизам од камено доба промовиран и имплементиран од страна на владејачката структура и неговите трабанти, се супстрат составен од, како што вели Херберт Маркузе “отпадници и аутсајдери кои функционираат само надвор од демократските процеси“.

Но она што разочарува е немањето на револуционерна ситуација, или општествена класа која ќе ја реализира теоријата на револуцијата, па макар била и марксиситчка. Треба да не лути тоа што фактите и алтернативите функционираат како фрагменти кои неможеш да ги поврзеш, функционираат како неми објекти без субјект, без практична активност кои овие објекти (народ) ќе ги придвижи кон некој нов, позитивно вдахновен правец.

Она што треба да не лути е анемичноста на опозицијата која некако издишано и ‘стоички‘ гледа што се случува, која иако вербално се конфронтира со власта, како и еден дел на интелектуалци и активисти на граѓанското општество, тој вербализам никако да го преточи во активна реакција. Затворањето на медиуми, прогласување на кодоши и предавници на луѓе критични кон власта, рушење на објекти, инспекции, контроли....на се што не е во нивната орбита, јасно ја покажува намерата на владата да создаде ‘општество без опозиција‘, а таков тип на општество односно владеење во историјата се препознава под едно друго име.

Некој ќе каже дека сеуште сме далеку од фашистичка форма на владеење. Можеби. Но сепак мора да признаеме дека некои од предусловите за еден таков вид владеење се веќе исполнети. Тие се добро познати: судовите стануваат политички судови, не-демократска легислатива која се носи секојдневно од мнозинството, економски сакнции спрема неистомислениците од стопанството, загушување на слободата на изразување, и слободата на медиумите во целина....можам уште многу да се наброи. Со еден збор кажано - застрашувачки знаци кои предупредуваат.

Не можете да кажете дека историјата се повторува сама посебе. Таа никогаш не се повторува во иста форма. Фактот дека овој режим нема харзиматичен лидер, како што го имаше во Германија, едноставно можеби значи дека не се потребни такви харизматични лидери за да спроведе тоа што се спроведуваше во Германија 1933 година. Таа политика ја спроведуваат други институции, можеби уште по ефективно отоколку да се има харизматичен лидер. Не треба да ги спомнувам кои се тие институции. Сите ги знаеме.

Имаме секојдневни ситуации кога слободата, не како филозофски поим, туку како општествена катергорија систематски се загушува. Слободата станува стоичка слобода конзистентно закована и дефанзивна кон тиранијата. Германскиот Филозоф Хегел вели ‘поединецот е слободен само кога е признат како слободен, а таквото признание му се дава тогаш кога ја докажува својата слобода‘! Тоа значи дека слободата се докажува со конкретни реакции и акции, не со апстракција. Апстрактното секогаш бива победено од конкретното, вели Хегел.

“Deutschland kein Staat mehr...“ (Германија не е веќе држава) напиша Хегел, во далечната 1806, во својот критичен осврт на тогашната ситуација во германското општество, која ја дефинира како општествена анархија и агонија, која може да се надмине само со растурарање на политичкиот систем, и изградба на еден нов систем на рационална политика.

Денес, во 2012 година, 206 години после оваа изрека на Хегел, можеме да кажеме дека Македонија се наоѓа на истиот стадиум на општествена и политичка анархија и агонија.
Имајќи го сето ова на ум, ова општество со еднодимензинален поглед има потреба од коплексен мултидимензионален концепт кој истовремено ќе ја означи индивидуалната, и колективната побуна која ќе се спротистави на постоечкиот систем на функционирање, систем на сеење страв и угнетување, и ќе создаде силно критично размислување и делување, со цел да се одбие актуелниот доминантен модел на размислување и однесување на ова ‘еднодимензионално општество‘.

На крајот да се вратам на самиот почеток. На Валтер Беџамин. А тоа е дека одбивам да верувам во надежта само заради безнадежните. Ова е товар на нашето време, битка на нашата генерација, и не смееме да дозволиме да се пренесе на идните поколенија. Мора да има излез. Нема друго!

Patriotizëm me telekomandë

E pritëm edhe këtë ditë: Kryeministri Gruevski dhe Artan Grubi, tash e disa muaj Shef i Kabinetit të Ali Ahmetit dhe ish-Kryetar i organizatës joqeveritare “Zgjohu”, mendojnë dhe flasin njëjtë! Kush do të kishte menduar para një viti se kjo mund të ndodhë? Vërtetë, dashuria nuk njeh kufij.
Ngjarja filloi me debatin në TVM, ku Grubi pohoi që opozita, gjegjësisht LSDM, i ka kërkuar të organizojë protesta etnike dhe ngritje të tensionit, përfshirë edhe rastin e Kalasë së Shkupit, me qëllim të profitimit politik.
Po mendoja duke e dëgjuar, sa “faktor i madh” na paska qenë Artan Grubi?! Opozita i paska kërkuar shërbime para zgjedhjeve, me qëllim që ta fitojë Gruevskin dhe të kthehet në pushtet. Natyrshëm, secili person i cili mendon në mënyrë logjike, do ta parashtronte pyetjen, vallë opozita me të gjithë anëtarët dhe mbështetësit e saj do të kishte pritur që punën t’ia kryejë Artan Grubi? Kështu mendon Artani, ose të paktën i kanë thënë që duhet menduar dhe shprehur kështu!
Sinqerisht me intereson nëse deklarata e tij në TVM, që opozita ia ka kërkuar organizimin e protestave, përfshirë edhe ato në Kalanë e Shkupit, do të përsëritej edhe në procedurën hetimore në gjyq. Do të jetë interesante të shihet se çka saktë është deklaruar aty – opinionit demokratik do t’i duket interesante të dëgjojë se cilat kanë qenë argumentet e “mbrojtjes”.
Megjithatë, të kthehemi pak dhe ta analizojmë deklaratën e tij. Çka qëndron në prapavijë dhe çka arriti me këtë deklaratë? Disa thonë asgjë, tjerët mendojnë se fitoi vëmendje. Mbase edhe kjo, dy mendimet kanë logjikën e tyre. Por u thanë edhe disa gjëra tjera aty.


Të supozojmë për një moment dhe t’i besojmë Grubit që LSDM i ka kërkuar t’i organizojë protestat, me qëllim të mposhtjes së Gruevskit. Me deklaratën e tij, ai e hedh në ujë tërë procesin dhe të arriturat e shënuara me bashkëluftëtarët nga “Zgjohu”, si dhe ato në rrafshin personal, meqë e realizuara nuk ka qenë autentike. Nuk ka rrjedhur nga nevoja e sinqertë për të ndryshuar diçka, por ka qenë vetëm një porosi. Ky patriotizëm i fuqishëm i vetë-promovuar nuk paska pasur asgjë të çiltër – gjithçka ka qenë vetëm pluhur! Thënë ndryshe, një patriotizëm me telekomandë.


Besoj që shumë njerëz, të paktën deri në debatin e TVM-së i kanë besuar Artan Grubit që veprat e lidhura me “Zgjohun” e tij kanë pasur për qëllim t’i mbrojnë shqiptarët nga vala nacionaliste e Gruevskit. Sinqerisht, unë e kisha kuptuar të vërtetën që moti. Ironia është edhe më e madhe kur dihet që “Zgjohu” është formuar vetëm dy muaj para ardhjes së Gruevskit në pushtet. Në ndërkohë, organizoi protesta të ndryshme dhe shëtitje në Urën e gurit, duke kërkuar ndërprerjen e projektit Shkupi 2014. Supozoj që pas deklaratës në TVM, shumë njerëz e parashtrojnë pyetjen nëse Artan Grubi ende e kundërshtron projektin Shkupi 2014 ose e mbështetë atë?


Pyetem se çka do të thotë Grubi pas një ose dy viteve, kuptohet nëse mbetet ‘politikisht i gjallë’ dhe nëse e ftojnë në ndonjë debat tjetër. Çka do të thotë se është porositur nga miqtë e rinj të VMRO-DPMNE-së?


Në këtë drejtim ka edhe një mendim në opinionin publik, që lidhet me pohimet e Grubit, gjegjësisht se ky “luftëtar i zellshëm” për të drejtat e shqiptarëve në Maqedoni, është përulur para kërcënimeve me fletëparaqitje penale nga Ministria e brendshme për ngjarjet në Kala. Rrjedhimisht, nëse ngjarjet në Kala janë organizuar nga LSDM dhe PDSH, së bashku ose ndarasi ose me kërkesë të opozitës si tërësi, si është e mundur që Artan Grubi të pozicionohet në BDI? Logjikisht, pas angazhimit të suksesshëm, ai është dashur të fitojë funksion të lartë partiak në LSDM ose PDSH, që nuk ndodhi. Në të vërtetë, ai fitoi pozitë në BDI. Pse? Thjeshtë, për shkak se aty, gjegjësisht në VMRO-DPMNE gjendet telekomanda.


Fakt, ai ballafaqohet me peshën e fletëparaqitjes penale. Kësaj duhej t’i qëndrojë burrërisht dhe jo të bëhet rezil në opinionin publik. Virtyti i njerëzve të mëdhenj është që peshën e veprimeve të tyre e bartin vetë, pa dallim sa e vështirë është kjo. Pa dallim sakrificës që kërkohet, asnjëherë nuk ia hedhin topin tjerëve. Por, kështu veprojnë njerëzit e mëdhenj. Kurse të vegjëlit...


Ajo që ne si shoqëri e harrojmë është që në rrëfimet e “telasheve dhe dashurisë” të patriotëve, fshihet një konstatim brengosës dhe pikëllues. Mënyra më e lehtë dhe më fitimprurëse për futje në skenën politike sot është përmes dhunës dhe urrejtjes. Artan Grubi nuk është asgjë tjetër pos një imitim i dobët dhe mizor i “sokolëve” të VMRO-DPMNE-së. E kujtojmë Vllatko Gjorçevin dhe Antonio Milloshoskin, se si i fituan funksionet e tyre në vitet e nëntëdhjeta (me parullat “Vdekje shqiptarëve” dhe “Komora gazi”). E kujtojmë edhe rastin e Aleksandar Nikollovskit dhe klithjeve të tija gjimnaziste kundër shqiptarëve. Shembulli i Artan Grubit është pasqyrë e mentalitetit të udhëheqësve, që para bashkësisë ndërkombëtare përkushtohen për vlera evropiane, kurse popullit ia fusin vezët e klloçkës dhe gladiatorët e urrejtjes. Në këtë mënyrë, krijojnë modele me të cilat të rinjtë identifikohen, duke i udhëzuar që urrejtja dhe dyftyrësia paguhen mirë.


Sidoqoftë, Grubi së shpejti do të bëhet deputet dhe mbase do të shpëtojë edhe nga fletëparaqitja penale. Por, do të mbetet njolla e zezë në shoqërinë tonë, si një njeri që i ka tradhëtuar njerëzit e tij. Për fund, e pres me padurim çastin kur në foltoren e Kuvendit do ta mbrojë dhe mbështesë mikun e tij, Kryeministrin Nikolla Gruevski.

P.S. Si këshillë stiliste, meqë ka vendosur të merret me politikë: këmisha e zezë me jakë të bardhe dhe kravata e bardhë nuk janë adekuate për paraqitje televizive.

ПАТРИОТИЗАМ НА ДАЛЕЧИНСКИ УПРАВУВАЧ

Ете, го дочекавме и тоа. Премиерот Груевски и Артан Груби, од неодамна шеф на кабинетот на Али Ахмети, и екс-Претседател на невладината „Разбуди се„ размислуваат и зборуваат исто. Кој би рекол дека тоа ќе се случи пред не повеќе од една година? Љубовта навистина на познава граници.

Така се случи да на дебата во МТВ Груби да тврди дека опозицијата односно СДСМ барала од него да организира етнички протести и да крева тензија, вклучително и со Скопско Кале, со цел од тоа политички да профитира.
Го слушам, и си велам, кој „голем фактор„ ти бил овој Артан Груби. Опозицијата ги барала неговите услуги пред изборите за да го победи Груевски, и да се врати на власт. И секако, како и секој кој логички резонира ќе се праша – зарем опозицијата во целина, со толку членство и симпатизери во своите редови очекува работата да им ја заврши Артан Груби? Артан така мисли, или можеби така му рекле да мисли, и да каже!

Живо ме интересира, дали ова што го кажа на МТВ, како тврдење, дека опозицијата барала од него да го организира протестите, вклучително и со Калето, истата изјава ја дал и во истражната постапка пред судските органи. Би било интересно да се прочита што точно е кажано, па во интерес на демократската јавност, би било интересно и забавно да слушнеме која била 'одбраната'.
Но сепак, дајте малку да ја анализираме неговата изјава. Што е тоа што стои во нејзината позадина, односно што тоа он постигна со таа изјава. Некои велат ништо, други велаат сака внимание. Можеби. Држат и двете мислења. Но уште нешто докажа.

Еве и да му веруваме на Груби дека СДСМ барале тој да организира такви протести со цел да се руши Груевски, со таквата изјава тој го фрли вода целиот процес и портфолио кој го градеше со своите соборци, од „ Разбуди се„ и својот се разбира, бидејќи тоа што го правел не е автентично, не произлегло од искрената потреба да стварно нешто се промени, туку дека тоа било по нарачка. Сиот тој силен патриотизам кој го промовираше, во себе немал ни трунка чистина, се било прашина. Со други зборови – Патриотизам на далечински управувач.

После ова, верувам еден голем број на луѓе (искрено кажано, јас , одамна сум го прочитал) барем до онаа дебата во МТВ, му верувале на Артан Груби, дека се што правал , поврзано со активностите на неговата „Разбуди се„ било со цел да ги заштити Албанците од налетот на на национализмот на Груевски. Иронијата да биде поголема, „Разбуди се„ се формира истата година, два месеци пред Груевски да дојде на власт. Така организираше разно-разни протести и прошетки преку камениот мост кога бараше да сопре проектот Скопје 2014. Претпоставувам, после онаа изјава на МТВ, голем број на луѓе, се прашуваат дали Артан Груби е сеуште против проектот Скопје 2014, или го поддржува?

Се прашувам, што ќе каже Груби, после една или две, години, се разбира ако сеуште биде „политички жив„ и ако го поканат на некој друга дебата, што било тоа што го барале од него, неговите нови пријатели од ВМРО –ДПМНЕ.

Поврзано со тоа, една друга теза која проструји во јавноста vis-a-vis неговото тврдење, а тоа е дека „големиот борец„ за правата на Албанците во Македонија подклекнал зради заканите со кривична пријава од страна на МВР во врска со настаните во Калето. И сега , прашањето е ако настаните во Кале ги организирал по барање на СДСМ, ДПА, заедно или поеднично, или на барање на целата опозиција, како тоа Артан Груби заврши во ДУИ? По логика на нештата, заради успешниот ангажман, требаше да добие висока партиска функција во СДСМ, или во ДПА, но не доби. Доби во ДУИ. Зошто? Едноставно, затоа што далечинскиот управувач е таму, односно во ВМРО-ДПМНЕ.
Да, кривичната пријава му тежи на вратот, ама тоа треба машки да го издржи, а не вака да се изрезили пред цела јавност. Доблеста на големите луѓе е тоа што товарот за своите постапки си го носеле сами, колку и да бил тежок, колку и да барал саможртвување, и не го префрлувале на други. Ама такви се за Големи те луѓе. А малите.....

Сепак, она што сите ние како општество го забораваме, е тоа дека во приказната за „ маките и љубовта„ на патриотите се крие една загрижувачка и поразителна констатација—таа дека денес, најлесниот и најпрофитабилен начин на пробивање во политичката сцена е преку насилство, и омраза. Артан Груби не е ништо друго освен бледа и бедна имитација на „јастребите„ на ВМРО-ДПМНЕ. Се сеќаваме на еден Влатко Ѓорчев, и Антонио Милошоски кои се здобија со своите функции во 90-те (Смрт за Шиптари, Гасни комори...) или примерот на Александар Николовски и неговите среднишколкси врескања против Албанците. Примерот на Артан Груби е огледало на менталитетот на водачите, кои пред меѓународната заедница се залагаат за Европски вредности, а додека пак на народот им сервираат кукавички јајца и гладијатори на омразата. На тој начин создаваат модели со кои младината се поистоветува и учи дека омразата и дволичноста се исплатливи.
Како и да е, Груби наскоро ќе стане пратеник, и можеби ќе се спаси и од кривичната пријава, но ќе остане црна дамка во нашето општество, како некој кој ги изиграл сопствените луѓе. И да, искрено, едвај чекам да го видам на парламентарната говорница како го брани и поддржува неговиот пријател и Премиер, Никола Груевски.


П.С. Моден совет кога веќе решил да се бави со политика: Црна кошула со бела крагња и бела кравата не е за на телевизија.